GIÁ TRỊ THẬT

Cuối tuần rồi “con gà công nghiệp” nhà XanhShop được dắt đi thăm xưởng làm phở lứt. Đứng nhìn cụ làm phở cả buổi sáng con bé thốt lên: chao ôi mất bây nhiêu công, bấy nhiêu sự tỉ mẩn mà gói phở mình bán chỉ có 55,000đ thôi kìa. Nếu là em làm em sẽ không bao giờ bán giá đó, so với công sức, tâm sức cụ bỏ ra thì cái giá này quá sức vô lý.

Em cũng từng nhớ, có một chị gái sau khi tự trồng đậu xanh đậu đen, tự tay gieo hạt, chăm sóc rồi phơi phong, sàng sảy, mới ra được những hạt đậu đẹp đẽ sạch tinh, rồi chị bảo: mua của tụi bay thấy gói đậu có 1kg mà tới 100 ngàn, nhưng tự làm rồi mới thấy có trả giá bao nhiêu chị cũng không bán đậu chị tự làm, chị để nhà ăn hết.

Có thể cả nhà thấy em nói quá, quan trọng hoá những sản phẩm mình đang bán, hay nông sản. Nhưng mình sẽ vĩnh viễn không bao giờ hiểu được giá trị thật của mỗi một sản phẩm nếu mình không tự làm ra nó, hay được nhìn thấy nó làm ra sao với đôi mắt khiêm nhường, mình sẽ vĩnh viễn nghĩ giá trị của mỗi thứ thật sự được định bằng tiền, và hai thứ có mức tiền bằng nhau thì nó ngang bằng về giá trị.

Em đã từng hỏi mẹ rằng: tại sao một buồng chuối 1 năm mới có thu, một kí lô đậu phộng mất gần 4 tháng chăm sóc…. mà lại bán mọi thứ rẻ thế. Bà ấy đã trả lời như một chuyên gia kinh tế rằng: ngoài chuối mẹ bán thì nhà mình ăn chuối mệt nghỉ, ngoài đậu phộng mẹ bán thì nhà mình ăn đậu phộng mệt nghỉ. Những người nông dân như mẹ thời gian lao động kiếm tiền cũng là thời gian tự tạo nên thực phẩm để sống. Là một người nông nhân ngoài tiền mặt tạo được, mẹ còn có rất nhiều giá trị khác nữa để ổn định cuộc sống. Chi phí cuộc sống của các con được tính bằng tiền mặt, còn với mẹ nó có thể là chút tiền mặt, chút khoai đậu, chút heo gà, không khí để thở, chim hót rất hay, những ngày mưa nằm dài ở nhà …. Nhưng bên cạnh đó giá nông sản mẹ bán ra được ai đó định giá ngoài chợ, chứ mẹ có định giá được đâu, mà có biết định giá đâu, cứ thấy bán được là vui rồi, ở quê có phải tiêu đến tiền lắm đâu.

Và em một đứa học kinh tế, đi làm kinh tế ở thành phố rất to sẽ nói rằng: thời gian của mẹ, của nông dân sẽ là để tự mình tạo ra mọi vật chất cần cho sự sống ngoài tiền. Còn thời gian của đại đa số các ngành nghề hiện đại khác là để tạo ra nhiều thứ nhưng không liên quan lắm đến việc duy trì sự sống và quan trọng là đích đến luôn là tiền, rồi dùng tiền ấy để tìm mua mọi vật chất cần cho sự sống.

Rồi bỗng nhiên một hôm đọc đến trang cuối của quyển sách Sống không cần tiền, có đoạn rằng: Tôi nhận ra những tập đoàn lớn đưa ra được những giá hàng hoá thấp, nhờ bóc lột nhân công và hưởng lợi từ hình thái Kinh tế bậc thang. Cuối cùng, họ sẽ lột sạch từng nguồn tài nguyên thiên nhiên của trái đất này chăng ? Giá cả mà họ đưa ra có bao gồm chi phí phá huỷ mọi thứ mà chúng ta được thiên nhiên trao tặng không ? Nếu tính luôn cả số chi phí ấy, giá sản phẩm của họ làm ra sẽ là bao nhiêu ?

Chúng ta đang sống trong nhiều luồng tư tưởng, nhiều hệ giá trị, nhiều niềm tin khá khác nhau. Và chẳng có ai đúng cũng chẳng có ai sai. Nên việc cố gắng đưa giá trị của mọi thứ về một đơn vị đơn giản là tiền, để so sánh, nó rất khiên cưỡng. Giá trị thật của mọi thứ không bao giờ và không nên được định giá.

Và “con gà công nghiệp” bé nhỏ ơi, nếu bây giờ em chạy đến và nói với cụ bà bánh phở rằng: bà ơi bánh phở này bà làm quá sức kì công không thể bán rẻ như vậy được. Bà sẽ nói em: bà làm bánh phở bán vì:
1. Bà già rồi nhưng còn có thể lao động bà rất vui.
2. Món bánh phở này có nhiều người thích và cần lắm, mọi người cũng không có nhiều tiền nên mình cứ làm đúng tiền vốn bỏ ra thôi, cái công của bà thì bà muốn cho đi, càng nhiều người được ăn càng tốt. (câu này là em hỏi nhỏ và bà luôn trả lời: mình phải tích đức con ơi, nhiều người còn khổ lắm)
3. Bà tráng bánh phở vậy chứ lời lắm, nhà có đủ bánh phở ăn quanh năm, còn cho hàng xóm làng giếng cho khắp nơi luôn ấy. Ai đến thăm bà cũng có món để cho, luôn sẵn để cho. Bà không lỗ không thiệt.

Hãy thay đổi góc nhìn, ta sẽ hiểu được nhiều giá trị.

Giá trị thật